{"id":2854,"date":"2026-03-13T12:52:00","date_gmt":"2026-03-13T16:52:00","guid":{"rendered":"https:\/\/yogannmagazine.com\/?p=2854"},"modified":"2026-03-12T22:53:07","modified_gmt":"2026-03-13T02:53:07","slug":"kay-agwonom-yon-patrimwan-yogann-k-ap-disparet-ti-kras-pa-ti-kras","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yogannmagazine.com\/ht\/13\/kay-agwonom-yon-patrimwan-yogann-k-ap-disparet-ti-kras-pa-ti-kras\/","title":{"rendered":"Kay Agwon\u00f2m: yon patrimw\u00e0n Yogann k ap dispar\u00e8t ti kras pa ti kras"},"content":{"rendered":"<p class=\"wp-block-paragraph\">Nan dezy\u00e8m seksyon Yogann (Ti Rivy\u00e8), sou plis pase 23 kawo t\u00e8 edmi, gen yon espas ki te lontan reprezante fy\u00e8te ak rich\u00e8s agrik\u00f2l pou kominote a. Moun nan z\u00f2n nan konnen li sou non <em>Kay Agwon\u00f2m<\/em>, pandan non yo te bay li nan dokiman yo se <em>For\u00eats des Manguiers.<\/em> plizy\u00e8 ane, espas sa a te yon senb\u00f2l travay, pwodiksyon ak devlopman pou z\u00f2n nan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Istwa Kay Agwon\u00f2m lan k\u00f2manse depi nan ane 1960 yo, l\u00e8 agwon\u00f2m Georges Louis te vini ak lide pou mete t\u00e8 a an val\u00e8. Av\u00e8k kolaborasyon k\u00e8k gwo plant\u00e8 nan z\u00f2n nan, tankou Berthony Myrthil, yo te mete sou pye yon espas agrik\u00f2l ki te \u00f2ganize ak met\u00f2d mod\u00e8n pou ep\u00f2k la. Nan tan sa a, se tabak ki te kiltive sou tout t\u00e8 a. Yo te menm gen yon patenarya ak konpayi Comme Il Faut, epi te gen de batiman ki te bati espesyalman pou seche tabak la. Aktivite sa yo te pote anpil mouvman ekonomik nan z\u00f2n nan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Plis ta, tabak la te kite plas li pou kann, ki te vann bay izin Dab\u00f2n nan. Men l\u00e8 izin nan te sispann fonksyone an 1986, sa te kreye yon nouvo defi pou espas la. Se nan moman sa a agwon\u00f2m Georges Louis te pran desizyon pou plante mango sou t\u00e8 a. Ant 1990 ak 1993, plizy\u00e8 sant\u00e8n pye mango te plante sou liy, ak bon distans youn ak l\u00f2t. Av\u00e8k tan, jaden an te vin tounen yon veritab for\u00e8 mango.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gen plis pase yon diz\u00e8n varyete mango ladan l, tankou Fransik, Madan Blan, Miska, Fil ak k\u00e8k l\u00f2t varyete ki pa menm fasil pou idantifye. Chak sezon rek\u00f2t, konpayi ki soti nan plizy\u00e8 z\u00f2n, sitou nan Lapl\u00e8n, te konn vini achte mango yo. Sa te bay anpil moun nan z\u00f2n nan yon sous revni. Espas la te s\u00e8vi tou k\u00f2m yon kote moun konn vin pran fre, f\u00e8 reyinyon oswa pase yon moman trankil ak lanati.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Men jounen jodi a, anpil moun ap f\u00e8 remake yon sitiyasyon ki ka mennen degradasyon espas sa a. Ti kras pa ti kras, gen moun ki ap klotire ti pas\u00e8l t\u00e8 andedan oswa sou limit abitasyon an. Fenom\u00e8n sa a ap redui espas agrik\u00f2l la epi li menase entegrite yon sit ki gen anpil val\u00e8 istorik ak ekonomik pou kominote Yogann nan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pou anpil moun, Kay Agwon\u00f2m lan pa s\u00e8lman yon jaden mango. Li se yon pati nan memwa kolektif z\u00f2n nan, yon eritaj ki rakonte kijan agrikilti te konn pote lavi ak rich\u00e8s nan kominote a. Se pout\u00e8t sa kestyon an ap poze jodi a:<br \/>\u00c8ske patrimw\u00e0n sa a ap pwoteje pou jenerasyon kap vini yo, oswa \u00e8ske li pral dispar\u00e8t anba presyon divizyon t\u00e8 ak kloti?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dosye sa a merite plis refleksyon, paske sa ki te yon fwa fy\u00e8te Yogann nan pa ta dwe fini nan silans.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pou anpil moun, Kay Agwon\u00f2m lan pa s\u00e8lman yon jaden mango. Li se yon pati nan memwa kolektif z\u00f2n nan, yon eritaj ki rakonte kijan agrikilti te konn pote lavi ak rich\u00e8s nan kominote a. Se pout\u00e8t sa kestyon an ap poze jodi a:\u2028\u00c8ske patrimw\u00e0n sa a ap pwoteje pou jenerasyon kap vini yo, oswa \u00e8ske li pral dispar\u00e8t anba presyon divizyon t\u00e8 ak kloti?<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":2853,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"googlesitekit_rrm_CAowqciiDA:productID":"","_gspb_post_css":"","_uag_custom_page_level_css":"","_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"Kay Agwon\u00f2m: yon patrimw\u00e0n Yogann k ap dispar\u00e8t ti kras pa ti kras\n\nPou anpil moun, Kay Agwon\u00f2m lan pa s\u00e8lman yon jaden mango. Li se yon pati nan memwa kolektif z\u00f2n nan, yon eritaj ki rakonte kijan agrikilti te konn pote lavi ak rich\u00e8s nan kominote a. Se pout\u00e8t sa kestyon an ap poze jodi a:\u2028\u00c8ske patrimw\u00e0n sa a ap pwoteje pou jenerasyon kap vini yo, oswa \u00e8ske li pral dispar\u00e8t anba presyon divizyon t\u00e8 ak kloti?","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2},"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[105,16],"tags":[],"class_list":["post-2854","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-agriculture","category-securite"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/img_4045.jpg","uagb_featured_image_src":{"full":["https:\/\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/img_4045.jpg",1080,720,false],"thumbnail":["https:\/\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/img_4045-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/img_4045-300x200.jpg",300,200,true],"medium_large":["https:\/\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/img_4045-768x512.jpg",768,512,true],"large":["https:\/\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/img_4045-1024x683.jpg",1024,683,true],"1536x1536":["https:\/\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/img_4045.jpg",1080,720,false],"2048x2048":["https:\/\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/img_4045.jpg",1080,720,false],"trp-custom-language-flag":["https:\/\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/img_4045-18x12.jpg",18,12,true]},"uagb_author_info":{"display_name":"Jouvens Guelord","author_link":"https:\/\/yogannmagazine.com\/ht\/author\/yogannmag\/"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"Pou anpil moun, Kay Agwon\u00f2m lan pa s\u00e8lman yon jaden mango. Li se yon pati nan memwa kolektif z\u00f2n nan, yon eritaj ki rakonte kijan agrikilti te konn pote lavi ak rich\u00e8s nan kominote a. Se pout\u00e8t sa kestyon an ap poze jodi a:\u2028\u00c8ske patrimw\u00e0n sa a ap pwoteje pou jenerasyon kap vini yo, oswa&hellip;","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack-related-posts":[{"id":2393,"url":"https:\/\/yogannmagazine.com\/ht\/10\/yogann-magazine-reprann-yon-entevyou-jounalis-lovely-charles-reyalize-ak-diery-marcelin\/","url_meta":{"origin":2854,"position":0},"title":"Yogann Magazine reprann yon ent\u00e8vyou jounalis Lovely Charles reyalize ak Diery Marcelin.","author":"Jouvens Guelord","date":"January 10, 2026","format":false,"excerpt":"Se yon dyal\u00f2g sou fason li rive marye metye jounalis la ak s\u00e8vis kominot\u00e8. Plim Diery Marcelin pa s\u00e8lman enf\u00f2me. S on plim k ap aji. L.C.- Avan w te k\u00f2manse enplike w nan travay t\u00e8ren ak moun ki pi defavorize yo, ki travay ou t ap f\u00e8 nan pr\u00e8s\u2026","rel":"","context":"In &quot;Actualit\u00e9s&quot;","block_context":{"text":"Actualit\u00e9s","link":"https:\/\/yogannmagazine.com\/ht\/category\/actualites\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/54792a90-83be-4ef2-8582-74f67aac408b-1.jpg?fit=1200%2C965&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/54792a90-83be-4ef2-8582-74f67aac408b-1.jpg?fit=1200%2C965&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/54792a90-83be-4ef2-8582-74f67aac408b-1.jpg?fit=1200%2C965&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/54792a90-83be-4ef2-8582-74f67aac408b-1.jpg?fit=1200%2C965&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/54792a90-83be-4ef2-8582-74f67aac408b-1.jpg?fit=1200%2C965&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]},{"id":2569,"url":"https:\/\/yogannmagazine.com\/ht\/02\/gonaives-anba-tansyon-chofe-taksi-mete-dife-nan-baskil-ak-meri-vil-la-apre-yon-aksidan-motel\/","url_meta":{"origin":2854,"position":1},"title":"&#8220;Gona\u00efves anba tansyon : chof\u00e8 taksi mete dife nan baskil ak Meri vil la apre yon aksidan m\u00f2t\u00e8l&#8221;","author":"Destin\u00e9 Jeff Stanley","date":"February 2, 2026","format":false,"excerpt":"Gona\u00efves leve anba gwo ch\u00f2k jodi lendi 2 fevriye 2026, apre yon ev\u00e8nman grav ki boulv\u00e8se l\u00f2d piblik la. Yon gwoup chof\u00e8 taksi-moto rive mete dife nan Mer vil Gona\u00efves, k\u00f2m reyaksyon ak lanm\u00f2 youn nan kol\u00e8g yo nan yon aksidan sikilasyon. Dapre enf\u00f2masyon ki disponib yo, aksidan an ta\u2026","rel":"","context":"In &quot;Actualit\u00e9s&quot;","block_context":{"text":"Actualit\u00e9s","link":"https:\/\/yogannmagazine.com\/ht\/category\/actualites\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/68e24048-f2a7-443f-b1df-59aa2ba3979a.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/68e24048-f2a7-443f-b1df-59aa2ba3979a.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/68e24048-f2a7-443f-b1df-59aa2ba3979a.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/68e24048-f2a7-443f-b1df-59aa2ba3979a.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x"},"classes":[]},{"id":284,"url":"https:\/\/yogannmagazine.com\/ht\/13\/atou-kooperasyon-nan-kreyasyon-antrepriz\/","url_meta":{"origin":2854,"position":2},"title":"Atou Koperasyon nan Kreyasyon Antrepriz","author":"Fersam Allifleur","date":"September 13, 2024","format":false,"excerpt":"Jodi a, nou pral pale de avantaj koperasyon nan kreyasyon antrepriz. Men anvan, nou pral f\u00e8 yon ti egz\u00e8sis pratik. Pran yon kantite diri kri selon kapasite ou, mete li nan yon b\u00f2l. S\u00e8vi ak yon s\u00e8l dw\u00e8t pou eseye trape grenn diri yo. Verifye konbyen grenn ou reyisi pran.\u2026","rel":"","context":"In &quot;Soci\u00e9t\u00e9&quot;","block_context":{"text":"Soci\u00e9t\u00e9","link":"https:\/\/yogannmagazine.com\/ht\/category\/societe\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/img_0759.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/img_0759.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/img_0759.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x"},"classes":[]},{"id":2366,"url":"https:\/\/yogannmagazine.com\/ht\/05\/un-decembre-sans-noel-pour-certains\/","url_meta":{"origin":2854,"position":3},"title":"Un d\u00e9cembre sans No\u00ebl pour Certains","author":"Cleeswood Remy","date":"January 5, 2026","format":false,"excerpt":"Comme l'ann\u00e9e pr\u00e9c\u00e9dente, pour les d\u00e9plac\u00e9s de Gressier, les oubli\u00e9s, les n\u00e9glig\u00e9s quoiqu'ils se trouvent au c\u0153ur de la ville L\u00e9og\u00e2ne, il y a pas eu de No\u00ebl 2025, pas de c\u00e9l\u00e9bration de la nouvelle ann\u00e9e 2026 dans la joie et la bonne humeur.","rel":"","context":"In &quot;Actualit\u00e9s&quot;","block_context":{"text":"Actualit\u00e9s","link":"https:\/\/yogannmagazine.com\/ht\/category\/actualites\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/img_2121.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/img_2121.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/img_2121.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/img_2121.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x"},"classes":[]},{"id":2518,"url":"https:\/\/yogannmagazine.com\/ht\/26\/reginald-cange-apporte-son-soutien-au-mouvement-lance-par-thoyart\/","url_meta":{"origin":2854,"position":4},"title":"R\u00e9ginald Cang\u00e9 apporte son soutien au mouvement lanc\u00e9 par Thoy\u2019Art","author":"Jouvens Guelord","date":"January 26, 2026","format":false,"excerpt":"Depuis le 1er janvier 2026, un mouvement citoyen lanc\u00e9 par le collectif artistique Thoy\u2019Art suscite de vives r\u00e9actions dans l\u2019espace public ha\u00eftien. Port\u00e9e symboliquement par des enfants, la campagne d\u00e9fend une id\u00e9e simple mais percutante : les autorit\u00e9s publiques, leurs conjoints et leurs enfants devraient vivre en Ha\u00efti, et plus\u2026","rel":"","context":"In &quot;Actualit\u00e9s&quot;","block_context":{"text":"Actualit\u00e9s","link":"https:\/\/yogannmagazine.com\/ht\/category\/actualites\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/img_2962.jpg?fit=953%2C1200&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/img_2962.jpg?fit=953%2C1200&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/img_2962.jpg?fit=953%2C1200&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/img_2962.jpg?fit=953%2C1200&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":2555,"url":"https:\/\/yogannmagazine.com\/ht\/31\/la-mairie-de-leogane-suspend-la-saison-rara-2026-pour-des-raisons-de-securite\/","url_meta":{"origin":2854,"position":5},"title":"La mairie de L\u00e9og\u00e2ne suspend la saison Rara 2026 pour des raisons de s\u00e9curit\u00e9","author":"Jouvens Guelord","date":"January 31, 2026","format":false,"excerpt":"Selon la r\u00e9solution lue par l\u2019administration communale, aucune activit\u00e9 li\u00e9e au Rara ne sera autoris\u00e9e cette ann\u00e9e. Sont notamment concern\u00e9es les sorties de rue, les d\u00e9fil\u00e9s, les parades, les rassemblements populaires ainsi que les animations musicales traditionnelles associ\u00e9es \u00e0 cette pratique culturelle.","rel":"","context":"In &quot;Actualit\u00e9s&quot;","block_context":{"text":"Actualit\u00e9s","link":"https:\/\/yogannmagazine.com\/ht\/category\/actualites\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/img_2925.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/img_2925.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/img_2925.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/img_2925.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/yogannmagazine.com\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/img_2925.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]}],"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/pcBeFB-K2","brizy_media":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yogannmagazine.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2854","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yogannmagazine.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yogannmagazine.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yogannmagazine.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yogannmagazine.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2854"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/yogannmagazine.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2854\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2855,"href":"https:\/\/yogannmagazine.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2854\/revisions\/2855"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yogannmagazine.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2853"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yogannmagazine.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2854"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yogannmagazine.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2854"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yogannmagazine.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2854"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}